Deel 1 - Heilig in de Tijd

De Sabbat door de Bijbel heen


Inleiding

Deze studie over de Sabbat wilde ik eigenlijk niet schrijven. Voor mij is het klip-en-klaar. De Sabbat is door God Zelf ingesteld in Genesis, door Hem geschreven op de stenen tafelen, en op de nieuwe aarde zullen we de Sabbat vieren. Hoe helder wil je het hebben, dacht en denk ik? Dit is één van de onderwerpen in de Bijbel waar al zoveel over geschreven is; dat hoef ik niet ook nog te doen.

Waarom begin ik er dan toch aan? Ik had een gesprek over het geloof met mensen die niet in de Sabbat geloven. Zij stuurden mij hun overtuiging, en ja, ik wil hen ook graag de mijne sturen. Dat gaat lastig als je die niet op papier hebt staan. Waarschijnlijk kan ik online of in boeken wel iets vinden wat ik kan doorsturen, maar ik vind het belangrijk om mijn eigen onderbouwing op papier te zetten.


De basis: Genesis 2:3

God stelde de Sabbat in in Genesis. Er waren toen nog maar twee mensen; de Sabbat werd aan Adam en Eva gegeven. Dus niet aan specifieke landen, volken of kerkstromingen, en ook niet exclusief aan de Joden, want die bestonden toen nog niet.

"En God zegende de zevende dag en heiligde die, want daarop rustte Hij van al Zijn werk, dat God schiep door het te maken."

"En God zegende..." 'Zegen' betekent in de Bijbel niet zoiets simpels als: ik wens je veel goeds. Een zegen drukt Gods nabijheid uit. Als God ons zegent, betekent het dat Hij heel dichtbij ons is: "De HEERE zegene u en behoede u..." (Numeri 6:24-26). Het Hebreeuwse woord voor zegenen is bovendien nauw verwant aan buigen of knielen. Je zou het zo kunnen zien: een vader die door de knieën gaat om op ooghoogte te komen met zijn kind. Ook is het woord zegen in het Hebreeuws verwant aan het woord 'bron'.

God zegende de zevende dag. Je zou dus kunnen zeggen: op de zevende dag is God heel dichtbij ons en mogen wij putten uit de Bron. Natuurlijk is Hij er altijd, maar deze specifieke dag is als rust aan ons mensen gegeven, zodat we de tijd hebben om geestelijk en fysiek op te laden.

"...de zevende dag..." Bij de eerste zes scheppingsdagen staat er telkens: "Toen was het avond geweest en het was morgen geweest". Behalve bij de zevende dag. Die formule ontbreekt daar. Die dag begint theologisch gezien niet en stopt niet op dezelfde wijze; de rust in God is in wezen tijdloos.

"...en heiligde die..." Dit is de allereerste keer in de Bijbel dat God iets heilig noemt. Heiligen betekent: afzonderen, apart zetten. God zondert hier echter geen voorwerp of een specifieke geografische plaats af waar we naartoe moeten reizen. Nee, God heiligt tijd.

Iedereen, overal ter wereld, kan de Sabbat houden en vieren. Of je nu rijk bent of arm, waar je ook woont: echt iedereen kan de Sabbat heiligen. Het is een gehoorzaamheidsgebod. De Sabbat begint bij zonsondergang op de zesde dag (vrijdag) en eindigt op de zevende dag bij zonsondergang. Mocht je nu ergens wonen waar het in de winter heel lang donker is of in de zomer juist constant licht, dan zul je praktisch gezien een tijd moeten vaststellen voor het begin en het einde. Ik persoonlijk geloof niet dat je daarop afgerekend zult worden, anders zou je daar een letterlijk tijdloze, "eeuwige" sabbat hebben, en dat is ook niet de bedoeling. Maar in principe hoeft de geografie voor niemand een belemmering te zijn om deze dag in het teken van Gods rust te stellen.

"...want daarop rustte Hij van al Zijn werk." Was God moe van al het scheppen? Nee, onze Vader in de hemel wordt niet moe. Jesaja 40:28 zegt immers:

"Weet u het niet? Hebt u het niet gehoord? De eeuwige God, de HEERE, de Schepper van de einden der aarde, wordt niet moe en niet afgemat."

God rustte om een voorbeeld te stellen voor ons. Hij is onze Vader en laat Zijn kinderen zien hoe we met de tijd mogen omgaan. Wij hebben het wél nodig om fysiek en geestelijk opgeladen te worden. Op die dag mogen we leven uit genade; we hoeven een dag lang niet te zwoegen. Het is een prachtig cadeau. Een klein voorproefje van de eeuwigheid die komt. 


De verdieping: Het getal zeven

Nu we de basis in Genesis hebben gelegd, kunnen we kijken naar de diepere rode draad in de Schrift. Het getal zeven staat in de hele Bijbel symbool voor volmaaktheid, volheid en een eeuwig verbond.

  • Abraham zette zeven ooilammetjes apart bij het sluiten van een verbond (Genesis 21:28-30).

  • Jericho: God liet het volk zeven dagen om de stad heen trekken, en op de zevende dag maar liefst zeven keer. Pas toen was de maat van de zonde vol en stortten de muren in.

  • De Menora in de tempel had zeven armen om Gods licht te verspreiden.

  • Openbaring: Denk aan de zeven gemeenten, zeven zegels, zeven bazuinen en de zeven schalen van Gods toorn. Pas als de zevende schaal is uitgegoten, klinkt er vanaf de troon: "Het is geschied!" (Openbaring 16:17).

Gods blauwdruk is onlosmakelijk verweven met de zevende dag. Er zijn nog veel meer voorbeelden van het getal 7 in de Bijbel te vinden.


De weerlegging: Sabbat in de praktijk

De herhaling van het gebod in Exodus 20 maakt een einde aan alle twijfel. Weer werd de Sabbat aan de mensen gegeven. En nog steeds stond daar niet louter het Joodse volk zoals we dat later kennen; het was een brede groep Israëlieten. Sterker nog, Exodus 12:38 vermeldt:

"Ook trok een grote menigte van allerlei slag met hen mee..."

Waren dit dan enkel de voorlopers van de stam Juda? Nee, want Exodus 12:49 trekt de lijn onvoorwaardelijk door:

"Eén wet zij er voor de geboren Israëliet en voor de vreemdeling die in uw midden verblijft."


Is de Sabbat veranderd in een 'geestelijke status'?

Nu zullen er oplettende lezers zijn die zeggen: "De wekelijkse dag is niet meer letterlijk van toepassing, want we zijn door Christus al in de eeuwige sabbatsrust gegaan."

Als God in Genesis had bedoeld dat de Sabbat slechts een vage, voortdurende 'status van het hart' was zonder letterlijke dag, dan zou Hij Zichzelf rechtstreeks tegenspreken in de Tien Geboden. In Exodus 20:9-11 trekt God de cirkel namelijk heel strak:

"Zes dagen zult u arbeiden en al uw werk doen, maar de zevende dag is de sabbat van de HEERE, uw God. Dan zult u geen enkel werk doen..."

God koppelt onze fysieke werkweek hier direct aan Zijn concrete scheppingsweek. Je kunt onmogelijk zes dagen fysiek zwoegen en vervolgens beweren dat je de zevende dag 'puur spiritueel' viert terwijl je ondertussen gewoon doorwerkt. God vraagt hier om een tastbare, gehoorzame daad in de praktijk van onze tijd.


Hebreeën 4 bevestigt de wekelijkse Sabbat juist

Vaak wordt de brief aan de Hebreeën aangehaald om te beweren dat de Sabbat is afgeschaft. Wat ik persoonlijk heel bijzonder vind, is de gedachte dat apostelen die zo dicht bij Jezus hebben gestaan, en altijd met Hem de Sabbat hebben gevierd, na Zijn opstanding plotseling zouden verkondigen dat het niet meer nodig is. Dat zou betekenen dat er ineens een wezenlijk ander evangelie zou zijn ontstaan.

Als we Hebreeën 4 nauwkeurig lezen, zien we dat de schrijver de wekelijkse rustdag helemaal niet afschaft. In veel Nederlandse vertalingen staat in Hebreeën 4:9: "Er blijft dus nog een rustoverblijfsel voor het volk van God."

Als je echter naar de Griekse grondtekst kijkt, staat daar het unieke woord Sabbatismos. Dit woord betekent heel specifiek: het vieren van een Sabbat, of de Sabbatrust. De Herziene Statenvertaling zit er daarom veel dichterbij met:

"Er blijft dus nog een sabbatsrust over voor het volk van God."

Er staat feitelijk: er blijft een concrete Sabbat-viering over voor Gods volk. De schrijver van de Hebreeënbrief legt uit dat we weliswaar een diepe, innerlijke rust in Christus hebben (bevrijd van de slavernij van de zonde), maar dat die innerlijke vrede ons juist motiveert om die uiterlijke Sabbat te blijven vieren als een wekelijks herinneringsteken.

Conclusie

Kortom: wij zijn fysieke wezens, gemaakt van stof. Wij kunnen niet leven in een abstracte, puur tijdloze dimensie. Juist daarom gaf God ons dit wekelijkse anker. De wekelijkse Sabbat is een fysiek baken in de tijd, waarin wij elke zeven dagen mogen binnenstappen om de hemelse rust van God tastbaar te ervaren.

Het is niet een kwestie van óf innerlijke rust óf de wekelijkse dag. De wekelijkse dag is juist het instrument waarmee wij getuigen van Gods eeuwige rust.

Greetje Jansen


P.S.
In een volgend deel ga ik verder de Bijbel hierop onderzoeken.