Een kind als geschenk of recht?

Draagmoederschap, hoe ver mogen we gaan voor een kind?

Draagmoederschap is op dit moment best een discussie. Ik loop er al een tijdje mee en ik wil met jullie delen wat de Bijbel hierover zegt.

Wat zegt de Bijbel over draagmoederschap?
Eigenlijk niets. Helemaal niets.

Het moderne draagmoederschap, waarbij een kindje in de embryonale fase bij een andere vrouw wordt ingebracht, bestond nog niet in de tijd van de Bijbel.

Zijn we er dan over uitgepraat? Nou nee. De Bijbel noemt het moderne draagmoederschap niet, maar zegt wel heel veel over kinderen, kinderloosheid, het ontstaan van leven en ons verlangen om dingen zelf op te lossen.

Allereerst wil ik je iets meegeven. Ik ben zelf gezegend met kinderen. Het verdriet van geen kinderen kunnen krijgen, ken ik dus niet uit eigen ervaring. In de Bijbel lezen we wel over vrouwen die dit verdriet heel goed kenden.

Het verdriet van Sara

In Genesis 11:30 lezen we:
Sarai nu was onvruchtbaar; zij had geen kind.

En in Genesis 16:2:
Daarom zei Sarai tegen Abram: Zie toch, de HEERE heeft mijn baarmoeder gesloten, zodat ik geen kinderen kan krijgen. Kom toch bij mijn slavin; misschien zal ik uit haar nageslacht krijgen.

Sarai weet dat haar baarmoeder gesloten is. Ze verlangt naar een kind en er was haar een kind beloofd. Maar het wachten duurt lang. Uiteindelijk bedenkt ze zelf een oplossing:

"…misschien zal ik uit haar nageslacht krijgen."

Ze beschouwt het kind dat Hagar zal krijgen als van haarzelf.

Wat zijn de gevolgen?

In Genesis 16:4-5 lezen we dat zodra Hagar zwanger is, de verhouding tussen de vrouwen verandert. Hagar kijkt anders naar Sara en Sara geeft Abraham de schuld van wat er gebeurt.

De Bijbel is hierin heel eerlijk. Zodra Hagar zwanger is, ontstaan er moeilijkheden.

Abraham had met Sara's plan ingestemd. Misschien dacht hij daarmee ook haar verdriet op te lossen. Maar het wordt er niet beter van. De situatie wordt uiteindelijk zo pijnlijk dat Hagar met Ismaël wordt weggestuurd.

Wat mij hierin raakt, is dat het allemaal begint met een begrijpelijk verlangen naar een kind. Maar het wachten wordt moeilijk en daarom zoeken Sara en Abraham zelf naar een oplossing.

Het verdriet van Rachel

Dan lezen we over Rachel. Ook zij kende de pijn van kinderloosheid. Genesis 30:1 vertelt dat Rachel jaloers werd op Lea en tegen Jakob zei:

"Geef mij kinderen, en zo niet, dan sterf ik."

Het klinkt misschien dramatisch, maar stel je haar situatie eens voor. Je deelt je man met je zus. Zij krijgt kinderen en jij niet. Iedere dag word je ermee geconfronteerd.

Jakob reageert heftig:
"Neem ik soms de plaats in van God, Die jou de vrucht van de schoot onthouden heeft?"

Daarna besluit Rachel haar slavin Bilha aan Jakob te geven, zodat zij via haar kinderen kan krijgen.

Wat gebeurt er in het gezin van Jakob?

Of het daarna beter werd in het gezin van Jakob, dat vraag ik me af.
Wanneer Rachel via Bilha een tweede zoon krijgt, zegt ze in Genesis 30:8:
"Ik heb een zware strijd met mijn zuster gevoerd, en ik heb ook gewonnen.
Daarom noemt zij de jongen Naftali.
(Naftali betekent: "mijn worsteling" of "ik heb geworsteld")
Zelfs de naam van dit kind herinnert aan de strijd tussen de twee zussen.

En daar eindigt het niet. De strijd gaat verder. Er ontstaat strijd om Jakob, om zijn liefde en zelfs om het krijgen van kinderen.

Natuurlijk is dit niet hetzelfde draagmoederschap als wij tegenwoordig kennen. Hagar, Bilha en Zilpa waren zelf de biologische moeders van de kinderen die zij kregen.

Toch vind ik deze geschiedenissen belangrijk. Ze laten zien wat er kan gebeuren wanneer bij een diep verlangen naar een kind andere mensen betrokken raken en menselijke oplossingen steeds verder ingrijpen in relaties en gezinnen.

Deze hele geschiedenis begon bovendien al eerder met het bedrog van Jakob. Soms vraag ik me af: hoe zou zijn leven eruit hebben gezien wanneer Jakob had gewacht op wat God hem had beloofd?

Er zijn trouwens meer vrouwen in de Bijbel die het verdriet van kinderloosheid kenden. Denk aan Hanna in 1 Samuël 1 en Elisabeth in Lukas 1.

Wat zegt de Bijbel over het ongeboren leven?

We hebben gezien dat er in de Bijbel situaties voorkomen die in bepaalde opzichten lijken op draagmoederschap, maar natuurlijk niet zoals we het tegenwoordig kennen.
Tegenwoordig zijn er veel meer medische mogelijkheden. Daar ga ik nu niet allemaal op in.

Waar ik wel naartoe wil, is dit:
Bij IVF kunnen meerdere eicellen worden bevrucht, terwijl niet ieder ontstaan embryo wordt teruggeplaatst.

En daar begint voor mij een belangrijke vraag.
Wat is dat embryo?

We spreken medisch over een embryo. Maar als een vrouw zwanger is, zeggen we meestal niet: "Ze is zwanger van een embryo."

We zeggen: "Ze is zwanger van een kindje.
Maar wat zegt God hierover in Zijn Woord.

Wat zegt God in Zijn Woord over kinderen?
Psalm 127:3 zegt:
"Zie, kinderen zijn het eigendom van de HEERE, de vrucht van de schoot is Zijn beloning."
Een kind is een geschenk van God. Het is niet iets waar we automatisch recht op hebben.

Ook Jakob ziet zijn kinderen als een geschenk van God.In Genesis 33:5 vraagt Ezau wie al die vrouwen en kinderen bij Jakob zijn. Jakob antwoordt:"Dat zijn de kinderen die God uw dienaar in Zijn genade geschonken heeft."

Ik vind vooral die woorden mooi: "In Zijn genade geschonken."

Ook Hanna had een intens verlangen naar een kind. Zij bad ervoor.
In 1 Samuël 1:27 zegt ze:
"Om deze jongen heb ik gebeden, en de HEERE heeft mij gegeven wat ik van Hem gebeden heb."

Bij Sara lezen we in Genesis 21:1-2 heel nadrukkelijk dat de HEERE naar haar omzag en deed zoals Hij beloofd had.

En Jozef zegt over zijn zonen in Genesis 48:9:
"Het zijn mijn zonen, die God mij hier gegeven heeft."

Door de hele Bijbel heen kom je deze gedachte tegen: Kinderen worden ontvangen. Ze worden gegeven. Ze zijn een geschenk.

Klompje cellen of een kind?

Dan kom ik eigenlijk bij een nog moeilijkere vraag. Hoe kijkt God naar het allerkleinste menselijke leven?

Psalm 139:13-16 zegt:

"Want Ú hebt mijn nieren geschapen,

mij in de schoot van mijn moeder geweven.

Ik loof U omdat ik ontzagwekkend wonderlijk gemaakt ben;

wonderlijk zijn Uw werken,

mijn ziel weet dat zeer goed.

Mijn beenderen waren voor U niet verborgen,

toen ik in het verborgene gemaakt ben

en geborduurd werd in de laagste plaatsen van de aarde.

Uw ogen hebben mijn ongevormd begin gezien…"

Dat laatste raakt mij:
"Uw ogen hebben mijn ongevormd begin gezien."

David zegt hier dat God hem al zag toen hij nog ongevormd was.

Nog voordat een kindje voor onze ogen herkenbaar is als een kindje, is het voor God niet verborgen. Het ongevormde leven wordt door Hem gezien.

David schrijft natuurlijk niet over IVF. Dat bestond in zijn tijd helemaal niet. Hij schrijft over zijn ontwikkeling in de moederschoot.

Maar dan komt bij mij wel een vraag boven:
Als God het ongevormde leven in de moederschoot ziet, zou Hij het ongevormde leven buiten de moederschoot dan niet zien? Ook het embryo dat in een petrischaaltje ontstaat, is toch niet buiten Gods blik? Voor veel mensen is het misschien niet meer dan een klompje cellen. Maar is dat ook hoe God ernaar kijkt? En wat gebeurt er met het kindje wat niet terug geplaatst wordt in de baarmoeder, het kindje wat misschien wel nooit een kans krijgt om uit te groeien?

In Jeremia 1:5 spreekt God over Jeremia en zijn roeping: "Voordat Ik u in de moederschoot vormde, heb Ik u gekend."
Deze tekst gaat in de eerste plaats over Jeremia. Daar moeten we eerlijk in zijn. Het is geen tekst waarin God uitlegt wanneer menselijk leven precies begint. Maar hij zegt wel iets heel bijzonders over

Gods voorkennis.Let op dat woord: "voordat".

"Voordat Ik u in de moederschoot vormde, heb Ik u gekend."
Als God Jeremia al kende voordat Hij hem in de moederschoot vormde, hoe zouden wij dan gemakkelijk kunnen zeggen dat het allerkleinste begin van menselijk leven voor God nog niet telt?

En daarmee kom ik eigenlijk bij de vraag waar ik steeds meer mee worstel:
Als een kind een geschenk van God is, en als het ongevormde leven door God gezien wordt, hoe moeten we dan omgaan met het prille leven dat ontstaat bij ons verlangen naar een kind?

Tot slot

Kinderloosheid kan veel verdriet geven. Dat zien we ook bij Sara, Rachel en Hanna. Daarom wil ik niet zomaar oordelen over het diepe verlangen naar een kind.

Maar door deze hele studie heen zie ik ook iets anders. Kinderen worden in de Bijbel steeds als een geschenk van God gezien. En Psalm 139 laat zien dat zelfs het ongevormde leven voor God niet verborgen is.

Daarom denk ik dat we voorzichtig moeten zijn met alles wat tegenwoordig mogelijk is. Niet alles wat kan, hoeft ook goed te zijn. Zeker niet wanneer daarbij pril leven ontstaat en misschien niet teruggeplaatst wordt in een baarmoeder.

Misschien is dat wel waar het uiteindelijk om gaat:
Een kind is geen recht. Een kind is een geschenk. En ook het allerkleinste begin van dat leven is kostbaar voor God.

Greetje Jansen


Terug naar mijn Startpagina