2. Parallel profetieën - Jozef (1)
Inleiding
Deze studie behandelt de dromen van Jozef als parallel lopende profetieën. Ze laten zien hoe zijn leven niet alleen een historisch verhaal is, maar ook vooruitwijst naar de Messias, Jezus Christus, en de uiteindelijke vervulling van Gods heilsplan.
De dromen van Jozef
De volgende parallel lopende profetieën vinden wij in Genesis 37:6-7 en 9-11. Daar gaat het over Jozef, de lievelingszoon van de aartsvader Jacob. Jacob heeft vier vrouwen en bij die vrouwen twaalf zonen, onder wie Jozef. Jozef is de oudste zoon van de vrouw die de geliefde van Jacob is.
Jozef wordt gehaat door zijn broers, want zijn vader heeft de neiging hem voor te trekken boven de anderen. Jacob geeft Jozef een veelkleurige mantel die hem duidelijk apart zet van zijn andere zonen; hij is als een prins onder zijn broers. Het is duidelijk dat Jacob Jozef als zijn opvolger ziet als stamhoofd, hoewel hij de op een na jongste is. De jaloezie onder zijn broers is daarom goed te begrijpen.
Een prins die profeet wordt
Onze Jozef krijgt een profetische droom. In de morgen, aan het ontbijt, vertelt hij de droom aan zijn vader en zijn broers.
Hoor toch deze droom, die ik gehad heb: “Zie, wij waren schoven aan het binden in het veld; daar richtte mijn schoof zich op en bleef overeind staan, en zie, uw schoven omringden haar en bogen zich voor mijn schoof neer.” Daarop zeiden zijn broeders tot hem: “Wil jij soms koning over ons zijn? Wil jij over ons heersen?” Toen haatten zij hem nog meer om zijn droom en om zijn woorden.
Wij zien dat in het Oude Testament het stamhoofd of de koning ook beschikte over profetische gaven. Wij zien dat onder andere bij Abraham, Isaak en Jacob, maar ook later bij David wanneer hij zijn Messiaanse psalmen schrijft. Het stamhoofd of de koning was bovendien priester voor al het volk dat bij hem hoorde, zoals wij zien bij Abraham, die telkens opnieuw een altaar bouwde om voor zijn stam te offeren.
De haat van zijn broers tegen Jozef is gezien deze profetische dromen begrijpelijk. Maar voor ons wordt duidelijk dat het niet alleen Jacob is die zijn zoon Jozef apart zet, maar vooral een daad van God, die juist deze op een na jongste zoon roept als prins en profeet. In het latere leven van Jozef zien wij bovendien dat hij ook het priesterambt vervult.
De eerste droom gaat over twaalf schoven — bundels halmen. De schoof van Jozef richt zich op, en de andere schoven buigen zich voor hem neer. Let op: de uitleg wordt niet door Jozef, maar door zijn broers gegeven. De droom is zonder twijfel profetisch. Zijn broers haten hem daarom des te meer, want ze peinzen er niet over zich voor een van de jongste broers te buigen.
De profeten zijn door de hele geschiedenis nooit geliefd geweest in hun eigen land. Korenschoven zien wij alleen in de oogsttijd, en de Bijbel gebruikt het beeld van de oogst vaak als symbool voor de wederkomst. Wanneer Jezus wederkomt, wordt Hij beschreven als zittend op een wolk met een sikkel in Zijn hand (Openbaring 14).
Daarom gaat deze profetie slechts gedeeltelijk in vervulling in het leven van Jozef en moeten wij de volledige vervulling zoeken in de tijd waarin elke knie zich zal buigen voor de Schepper van het heelal.
De droom komt uiteindelijk letterlijk uit. Als Jozef onderkoning van Egypte is, buigen zijn broers zich daadwerkelijk voor hem.
De tweede droom
In Genesis 37:9-11 heeft Jozef opnieuw een droom die parallel loopt met de eerste en dezelfde boodschap heeft.
“En hij had een andere droom, die hij aan zijn broeders verhaalde. Hij zei: Nu heb ik weer een droom gehad, en zie, de zon, de maan en elf sterren bogen zich voor mij neer. Toen hij dit aan zijn vader en zijn broeders vertelde, onderhield zijn vader hem daarover en zei: Wat voor droom is dat die jij gehad hebt? Zullen soms ik, uw moeder en uw broeders komen om ons voor u ter aarde te buigen?”
Zijn broeders benijdden hem, maar zijn vader hield de zaak in gedachten. Hier buigen zon, maan en sterren zich voor de ster van Jozef. Ook deze uitleg komt niet van Jozef, maar van zijn vader.
De profetische dromen zijn helder in hun toepassing — zowel voor de ontvanger zelf als voor de hoorders. Hoewel profetie vaak in beeldspraak verschijnt, kan de bedoeling worden doorgrond. Anders zou het geven van een profetie zinloos zijn.
De vraag blijft echter of de volledige betekenis altijd direct wordt begrepen, door zowel de ontvanger als de hoorders. Wanneer de vervulling van Jozefs dromen alleen betrekking zou hebben op zijn eigen leven, dan zouden zij hoogstens dienen als geloofsgetuigenis voor ons. Maar een afgesloten profetie zonder toekomstige betekenis zou ons weinig licht geven op het pad dat wij nog moeten gaan.
Christus centraal?
Als alle profetie van God komt, en Hij de Enige is die de toekomst waarlijk kan voorzeggen, dan zouden alle profetieën hun uiteindelijke vervulling moeten vinden in de daden van God zelf.
Daarmee doelen wij vooral op de incarnatie van God in het vlees in de Persoon van Zijn Zoon Jezus Christus, Zijn dood en opstanding, en Zijn dienstwerk in het hemels heiligdom (zie de brief aan de Hebreeën).
De definitieve vervulling zien wij in het oordeel en het herstel van aarde en hemel, wanneer Gods schepselen in rechte verhouding tot hun Maker staan. Als dat waar is, mogen wij in deze profetieën meer zoeken dan zij op het eerste gezicht prijsgeven, niet door fantasie, maar door zorgvuldige uitleg binnen de grenzen van het geopenbaarde Woord.
Daarom: geen inlegkunde, maar uitlegkunde!
Een mogelijke uitleg
Hoe kunnen wij deze dromen van Jozef geestelijk verstaan? Waar de eerste droom over de schoven nog op Jozef zelf kan slaan, is dat bij de tweede droom onmogelijk.
De droom over de schoven vervult zich wanneer de broers naar Egypte komen om graan te kopen. Zij buigen voor de onderkoning van het land. Maar in een Christusgerichte betekenis is het niet een mens, Jozef, tot wie de wereld komt om graan te kopen, maar Jezus, die ons voedt met het Brood des levens Zijn lichaam, het hemels manna.
En er zullen tekenen zijn in zon, maan en sterren
De tweede droom dringt ons nog sterker dan de eerste om een geestelijke uitleg te zoeken. Jacob legt uit dat hijzelf de zon is, de moeder de maan, en de elf sterren zijn de broers.
Maar er is een probleem met deze letterlijke uitleg: Rachel, de moeder van Jozef, is reeds gestorven wanneer de droom in vervulling gaat. Hoewel de broers zich letterlijk voor Jozef buigen, doen zijn vader en moeder dat niet, en ook Benjamin buigt zich niet; hij is thuis gebleven.
De volledige vervulling moet dus gezocht worden in de eerste én de tweede komst van Jezus. De uiteindelijke vervulling vindt plaats aan het einde van het duizendjarig rijk, wanneer Jezus, gekroond tot Koning, op de troon van Zijn Vader zit en alle knie, van mensen en engelen, zich voor Hem zal buigen.
Daarom kunnen Jozef en zijn dromen nooit hun totale vervulling hebben gevonden in Jozef en zijn broers alleen.
Jozef als type van Christus
Toen Jozef werd geboren, riep zijn moeder: “Na deze nog één.” Hij zou ook komen en werd door zijn vader Benjamin genoemd, wat betekent: mijn geliefde zoon.
Wij zien hier al bij zijn geboorte en in zijn naam een verwijzing naar Jezus. Jezus was, net als Jozef, niet de eerste mens die van God was uitgegaan, dat was Adam. Daarom wordt Jezus ook de tweede Adam genoemd.
Piet Westein
P.S.
Alle verwijzingen naar Jezus in het leven van Jozef zullen wij de volgende keer proberen te ontdekken, wanneer zijn avontuurlijke reis naar Egypte begint en hij opnieuw met parallelle profetieën wordt geconfronteerd.